Εκ των πρωτεργατών του industrial rock και ιδρυτικό μέλος των ιστορικών SPK, ο Graeme Revell εμφανίζεται ζωντανά στην Αθήνα την Κυριακή 6 Δεκεμβρίου με τη νέα «ενσάρκωση» των SPK, The SPKtR, παρέα με τον γιο του, Robert.

Συνομιλώντας μαζί του για τη μουσική, την Τεχνητή Νοημοσύνη, τον μαρξισμό και πολλά άλλα.

Τι ήταν αυτό το οποίο σας προσέλκυσε στο industrial rock σε αισθητικό, φιλοσοφικό και πολιτικό επίπεδο; Πόσο κοντά νιώθατε στον μαρξισμό εκείνη την εποχή;

Μια μικρή διόρθωση εδώ: δε με προσέλκυσε το industrial rock. Επηρεάστηκα πολύ από ένα κομμάτι στον δίσκο Neu! 2, με τίτλο Super 16.

Πρόκειται ουσιαστικά για μια σύνθεση για μπάσο και ντραμς σε χαμηλότερη ταχύτητα -ίσως να υπάρχει και λίγη κιθάρα-, αλλά η ηχητική του ποιότητα με άγγιξε πραγματικά.

Εκείνη την περίοδο είχα δανειστεί ένα EMS Synthi AKS και, παρόλο που διέθετε πληκτρολόγιο, επέλεξα σκόπιμα να μην το χρησιμοποιήσω ως τέτοιο.

Ήθελα να δω -ως άτομο με κάποια μουσική κατάρτιση- τι μπορούσε να κάνει, χωρίς αυτό να αποτελεί «μουσική» καθαυτή.

Άρχισα να φτιάχνω θόρυβο, ακούγοντας τους Can, τους Neu!, τους Faust, τον John Cage – όχι τόσο τους Kraftwerk. Ήμουν θυμωμένος, και είμαι ακόμα.

Η κατάσταση στον κόσμο με ανησυχεί πραγματικά, από πολιτική άποψη.

Έχω την αίσθηση ότι, καθ’ όλη τη διάρκεια των πενήντα ετών της ενήλικης ζωής μου, ζω σε αυτό το οποίο ο Μαρξ αποκάλεσε «ύστερο καπιταλισμό» – αν και, όπως φαίνεται, δεν είναι ακόμα αρκετά «ύστερος».

Μακάρι να καταρρεύσει, και υπάρχουν ενδείξεις αυτήν τη στιγμή πως ίσως πλησιάζουμε επιτέλους στο τελικό στάδιο. Δόξα τω Θεώ.

Αυτός ο θυμός επηρέασε σίγουρα τη μουσική. Ήθελα να δημιουργήσω κάτι πολύ επιθετικό και γεμάτο ενέργεια.

Νομίζω ότι το πρώτο κομμάτι που έγραψα εξ ολοκλήρου μόνος μου ήταν το Slogun, το οποίο ξεκινά περίπου στα 175 BPM και επιταχύνει φτάνοντας κάπου στα 220.

Όσον αφορά τον μαρξισμό, πιστεύω πως ο καθαρός μαρξισμός -αν υπάρχει κάτι τέτοιο- παραμένει εξαιρετικά επίκαιρος.

Κατά τη διάρκεια των δεκαετιών του 1970 και του 1980, ο μαρξισμός έπαψε σε μεγάλο βαθμό να είναι της μόδας, αλλά πιστεύω ότι αυτό οφειλόταν, σε σημαντικό βαθμό, στη λενινιστική ερμηνεία του μαρξισμού.

Αν ανατρέξει κάποιος σήμερα στον Μαρξ, η ανάλυσή του φαντάζει ίσως πιο επίκαιρη από ποτέ.

Για να επιστρέψουμε στη βιομηχανική μουσική, ουσιαστικά ενεπλάκημεν σε αυτό το κίνημα επειδή ο Genesis P-Orridge των Throbbing Gristle μάς προσκάλεσε να ενταχθούμε στο δυναμικό της Industrial Records.

Ωστόσο, ποτέ δε θεώρησα πραγματικά τους SPK «industrial» συγκρότημα. Πάντα μάς χαρακτήριζα «post–industrial», καθώς με ενδιέφερε πολύ περισσότερο η επανάσταση της πληροφορίας, η οποία διαισθανόμουν ότι βρισκόταν προ των πυλών.

Αυτό συνέβαινε πριν από το διαδίκτυο, φυσικά, αλλά υπήρχε ήδη μια εξαιρετικά μεγάλη διάδοση πληροφοριών, και γινόταν όλο και πιο δύσκολο να τις αναλύσει και να τις κατανοήσει κάποιος.

Επινόησα τον όρο «πληροφοριακή υπερφόρτωση» για να περιγράψω αυτήν την κατάσταση – όχι ως παράπονο, αλλά ως πρόκληση: την ανάγκη να ανακαλύψει κάποιος ουσιαστικά μοτίβα μέσα σε μια συντριπτική ποσότητα «θορύβου».

Κατά μία έννοια, πρόκειται για ένα εξελικτικό εγχείρημα επιβίωσης.

Αυτή η ιδέα υπήρξε πράγματι η κατευθυντήρια αρχή σε όλη τη διάρκεια της σταδιοδρομίας μου, και τώρα την επανεξετάζω στο πλαίσιο της Τεχνητής Νοημοσύνης.

Το 1980 ταξιδέψατε στο Ηνωμένο Βασίλειο, όπου ηχογραφήσατε το ντεμπούτο άλμπουμ σας χωρίς τον Neil Hill. Θα θέλατε να μοιραστείτε κάποιες αναμνήσεις από εκείνη την περίοδο;

Αναμενόταν πάντα ότι ο Νeil θα έφτανε κάποια στιγμή στην Αγγλία και θα ερχόταν μαζί μου.

Είχα περάσει παλαιότερα έναν χρόνο ζώντας στο Παρίσι, όπου παρακολούθησα διαλέξεις του Ντελέζ και του Φουκώ – μια υπέροχη εμπειρία.

Είχα ήδη έρθει σε επαφή με τους Ντελέζ και Γκουαταρί μέσω του Αντι-Οιδίποδα, και στη συνέχεια εμφανίστηκαν τα Χίλια Πλατώματα, κάτι το εξαιρετικό.

Ήμουν εξαιρετικά τυχερός που βρέθηκα εκεί κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου ριζικών αλλαγών στη φιλοσοφική σκέψη.

Η έννοια της διάρρηξης, η οποία ήταν ανέκαθεν στενά συνδεδεμένη με τον δικό μου ψυχισμό, διατυπωνόταν ξαφνικά μέσα σε ένα πολύ ευρύτερο διανοητικό πλαίσιο.

Ο νομαδισμός, η αποεδαφικοποίηση, η αποδόμηση των καθιερωμένων δομών σκέψης – αυτές οι ιδέες μίλησαν απευθείας σε εμένα.

Προερχόμενος από τη Νέα Ζηλανδία -μια χώρα που, ως προς τη συγκρότησή της, αποτελεί μια κατεξοχήν νομαδική κοινωνία- βρήκα αυτήν τη φιλοσοφία ιδιαίτερα οικεία. Λειτούργησε, κατά κάποιον τρόπο, ως σημείο αναφοράς.

Αφιέρωσα πολύ χρόνο στο διάβασμα, αλλά άρχισα επίσης να ηχογραφώ το Information Overload Unit.

Μέναμε σε μια κατάληψη, ουσιαστικά χωρίς καθόλου χρήματα, προσπαθώντας να κάνουμε ό,τι περισσότερο μπορούσαμε με εξαιρετικά περιορισμένο εξοπλισμό: ένα ρυθμομηχάνημα, ένα μαγνητόφωνο και μια συλλογή από άχρηστα αντικείμενα.

Προσπαθούσα επίσης συνειδητά να διαφοροποιήσω αυτό το οποίο έκανα από την υπόλοιπη μουσική που συνδεόταν με το βιομηχανικό κίνημα.

Οι Cabaret Voltaire, για παράδειγμα, μου έδιναν πάντα την εντύπωση πως ήταν μάλλον ένα ποπ συγκρότημα, όχι ιδιαίτερα industrial. Οι Throbbing Gristle είχαν ήδη αρχίσει να διασπώνται σε Psychic TV και Chris & Cosey.

Ήθελα να επικεντρωθώ σε εξαιρετικά επιθετικό θόρυβο και γρήγορους ρυθμούς. Αυτή ήταν η συμβολή μου σε ό,τι επρόκειτο να ακολουθήσει.

Ο Neil δεν έφτασε ποτέ, οπότε κατέληξα να δουλεύω με τον αδελφό μου, τον Ashley, και έναν κιθαρίστα, τον Mike Wilkins, και μαζί δημιουργήσαμε τον δίσκο.

Δώσαμε μερικές συναυλίες και υπήρχε ήδη ένα μικρό αλλά συγκροτημένο κοινό το οποίο συνδεόταν με τη μουσική industrial. Αυτό μου έδωσε σημαντική ενθάρρυνση.

Δεν είχα φανταστεί ποτέ πραγματικά πως θα γινόμουν επαγγελματίας μουσικός, αλλά όταν ο δίσκος έφτασε κάπου στη δέκατη θέση στα ανεξάρτητα τσαρτ, θυμάμαι να σκέφτομαι: «Ουάου, ίσως αυτή να είναι τελικά μια ενδιαφέρουσα ζωή».

Τους σκοτεινούς και ανησυχητικούς πρώτους δίσκους διαδέχθηκε υλικό πιο ήπιο και πιο εμπορικό. Τι υπαγόρευσε αυτήν την αλλαγή προσέγγισης και σε ποιον βαθμό επιτάχυνε το τέλος των SPK;

ΤοLeichenschrei, που κυκλοφόρησε το 1982, ήταν ένας δίσκος εντελώς διαφορετικού είδους. 

Ο James Pinker, ένας εξαιρετικός ντράμερ από τη Νέα Ζηλανδία, βοήθησε σε αυτόν, ενώ ο Neil συνεισέφερε υλικό από την Αυστραλία. Αξίζει, όμως, να διευκρινιστεί ότι ο Neil κι εγώ δε συνεργαστήκαμε ποτέ πραγματικά, με τη συμβατική έννοια του όρου.

Εκείνος συνέθετε στην κρεβατοκάμαρά του, εγώ στη δική μου, και στη συνέχεια συγκεντρώναμε το υλικό. Καμιά φορά συνεισέφερα κι εγώ κάτι στις συνθέσεις του, αν χρειαζόταν.

Κατά μία έννοια, το Leichenschrei αποτελούσε έκφραση των κοινών μας εμπειριών από ψυχιατρικά ιδρύματα, ενσωματώνοντας ορισμένες από τις κασέτες τις οποίες είχα συλλέξει. Εξακολουθεί να θεωρείται ένας εξαιρετικά ανησυχαστικός δίσκος.

Περιλάμβανε επίσης αυτό που θεωρώ ως ανεξάρτητη εφεύρεση των μεταλλικών κρουστών.

Συνηθίζαμε να επισκεπτόμαστε τα εργοστάσια τούβλων στο St Peters και να μαζεύουμε πεταμένα τούβλα, σκαλωσιές και κομμάτια μετάλλου.

Φτιάχναμε ρυθμούς από αυτά τα υλικά και στη συνέχεια επεξεργαζόμασταν τους ήχους μέσω πεταλιών κιθάρας και ενισχυτών μπάσου, ακριβώς όπως είχαμε κάνει στον πρώτο δίσκο.

Νομίζω πως το Leichenschrei αποτελεί, από μόνο του, μια αρκετά ολοκληρωμένη δήλωση.

Στη συνέχεια, ήρθαν τα παιδιά μου με την Sinan, και ξαφνικά προέκυψε η πρακτική ανάγκη να βγάζω αρκετά χρήματα για να θρέψω μια οικογένεια.

Αποφάσισα, λοιπόν, να φτιάξω αυτό που θα μπορούσε να αποκληθεί «metal χορευτική μουσική». Εκείνη η περίοδος δέχτηκε έντονη κριτική και, κοιτάζοντας πίσω, αισθάνομαι κάπως αδικημένος γι’ αυτό.

Υπήρχαν και άλλα συγκροτήματα που έκαναν ουσιαστικά το ίδιο πράγμα, τα οποία όμως γλίτωσαν την κριτική – ίσως επειδή, εξαρχής, δε διέθεταν κάποια εμφανή μουσική ικανότητα.

Ωστόσο, η αποτυχία αποδείχθηκε ευλογία και ταίριαζε με την πρόθεσή μου να αλλάζω διαρκώς.

Σε κάθε περίπτωση, η φάση του «εμπορικού» ήχου ήταν μια πολύ σύντομη περίοδος, ίσως ενός έτους.

Ηχογράφησα ένα άλμπουμ για την Elektra/Warner Brothers, εκπλήρωσα τις συμβατικές μου υποχρεώσεις και κέρδισα αρκετά χρήματα ώστε να αγοράσω ένα Fairlight CMI, το οποίο ήταν αυτό που πραγματικά ήθελα.

Και μετά άρχισα αμέσως να εξερευνώ ένα εντελώς διαφορετικό είδος θορύβου.A

Αυτό που κατέληξε να γίνει το Zamia Lehmanni: Songs of Byzantine Flowers προέκυψε από την ιδέα ότι ο θόρυβος δεν είναι απλώς κάτι στο οποίο εκτιθέμεθα στιγμιαία.

Τα σώματά μας, τα μυαλά μας και οι συλλογικές μας ιστορίες συγκροτούνται, τα ίδια, από τον θόρυβο του παρελθόντος, από την ασυνήθιστη συσσώρευση εντυπώσεων που ρέουν μέσα μας από τον κόσμο.

Και είναι θόρυβος, ακριβώς επειδή φτάνει σε θραύσματα.

Θραύσματα μνήμης, θραύσματα ήχου, θραύσματα πολιτισμού. Όλα παρουσιάζουν δυσλειτουργίες, παρασύρονται σε ρεύματα, γλιστρούν το ένα πάνω στο άλλο. Τίποτα δεν είναι ακέραιο.

Και το ωραίο είναι ότι πρόκειται για παρεμβολή. Η παρεμβολή είναι αυτή που έχει ενδιαφέρον.

Έτσι, συνέθεσα το Zamia Lehmanni -ίσως τον αγαπημένο μου δίσκο των SPK- από αυτά τα πολιτισμικά κατάλοιπα τα οποία κυλούσαν μέσα μου. Φάνηκε να βρίσκει απήχηση σε αρκετό κόσμο.

Αρχικά, είχα σκεφτεί να τον ονομάσω Music for Impossible Films, καθώς άρχιζα να ενδιαφέρομαι όλο και περισσότερο για τις δυνατότητες που προσφέρει η σύνθεση μουσικής για φιλμ.

Και, όπως αποδείχθηκε, αυτό το ενδιαφέρον οδήγησε τελικά στο τέλος των SPK.

Το 1989, κάποιος ανακάλυψε τη δουλειά μου και πρότεινε να συναντήσω τον George Miller και τον Phillip Noyce, οι οποίοι γύριζαν μια ταινία με τίτλο Dead Calm.

Υπάρχει μια ολόκληρη άλλη ιστορία εκεί, αλλά ένα κομμάτι που είχα γράψει το 1986, το In Flagrante Delicto, αποδείχθηκε πως ταίριαζε απόλυτα στo φιλμ.

Μετά την κυκλοφορία του Dead Calm, ουσιαστικά δεν πήρα ούτε μία μέρα ρεπό για τριάντα χρόνια.

Έγινα «περιζήτητος συνθέτης κινηματογραφικής μουσικής», βρέθηκα στο Χόλιγουντ και αυτό εξελίχθηκε σε μια εντελώς διαφορετική ζωή.

Τον Φεβρουάριο του 1984, λίγο αφότου έκλεισε τα 28 του χρόνια, ο Neil Hill αυτοκτόνησε. Αν και δε συνεργαζόσασταν πλέον δημιουργικά, ο πρόωρος θάνατός του πρέπει να αποτέλεσε βαρύ πλήγμα. Πώς το διαχειριστήκατε;

Εκείνη την εποχή, το κυρίαρχο συναίσθημά μου ήταν, στην πραγματικότητα, ο θυμός.

Ο Νeil είχε παντρευτεί μια υπέροχη γυναίκα, την Μargaret.

Ήταν κάποιος που άλλοτε εισαγόταν ο ίδιος στο ψυχιατρικό νοσοκομείο Callan Park ως ασθενής, και άλλοτε εργαζόταν εκεί ως νοσηλευτής. Βρισκόταν, λοιπόν, σε μια πολύ οριακή κατάσταση, κινούμενος διαρκώς κατά μήκος αυτού του συνόρου.

Ήταν μια προσωπικότητα με εμμονές, γοητευμένη -μεταξύ άλλων- από τον Γιούκιο Μισίμα.

Η σχέση του με την Margaret έγινε, κατά τη γνώμη μου, εξαιρετικά ανθυγιεινή.

Την είδα να φθίνει, από κάποια η οποία φαινόταν σχετικά καλά προσαρμοσμένη, σε ένα άτομο που υπέφερε από σοβαρή ανορεξία. Με τάραξε βαθύτατα αυτό το οποίο της συνέβη και, όταν πέθανε, αισθάνθηκα συντριβή.I

Όταν ο Νeil έδωσε τέλος στη ζωή του λίγο αργότερα, ένιωσα περισσότερο θυμό παρά θλίψη, εξαιτίας όσων είχα καταλάβει για τις συνθήκες που οδήγησαν σε αυτό.

Κοιτάζοντας πίσω, αναγνωρίζω πως η αντίδρασή μου ήταν μάλλον σκληρή. Ο καθένας έχει τις δικές του δυσκολίες, τα δικά του βάσανα, και η στάση μου έχει μαλακώσει σημαντικά με το πέρασμα των χρόνων.

Αναγνωρίζω απόλυτα ότι ο Νeil κι εγώ είχαμε μια μοναδική δημιουργική συνεργασία, κάτι για το οποίο θα είμαι πάντα ευγνώμων.

Μετά τη διάλυση των SPK, μετακομίσατε στις Η.Π.Α. και καθιερωθήκατε ως συνθέτης μουσικής για τον κινηματογράφο.

Πώς βιώσατε αυτήν την πολιτισμική μετάβαση; Τι αφήσατε πίσω σας και τι κερδίσατε, πέρα ​​από το να εξασφαλίζετε τα προς το ζην;

Δε νομίζω ότι άφησα πραγματικά κάτι πίσω. Δεν είμαι ιδιαίτερα δεμένος με μέρη ή αντικείμενα, ούτε καν με ανθρώπους, πέρα ​​από την άμεση οικογένειά μου.

Αυτό το οποίο με ενδιέφερε ήταν η πρόκληση.

Θεμελιωδώς, είμαι κάποιος που λύνει προβλήματα· και νά ’μαι στην Αμερική, ουσιαστικά χωρίς καμία από τις συμβατικές δεξιότητες οι οποίες αναμένονται από έναν συνθέτη κινηματογραφικής μουσικής στο Χόλιγουντ.

Είμαι συνθέτης, αλλά δε θεωρώ τον εαυτό μου ιδιαίτερα καλό μουσικό με την παραδοσιακή έννοια.

Ξαφνικά, αναμενόταν από εμένα να δουλέψω σε ταινίες με προϋπολογισμούς από 50 έως 200 εκατομμύρια δολάρια.

Έπρεπε να μάθω μόνος μου προγραμματισμό, μουσική γραφή και σε έναν βαθμό ενορχήστρωση, καθώς και να κατανοήσω πώς λειτουργούσε ολόκληρο το σύστημα.

Η δεύτερη αμερικανική ταινία μου ήταν το Child’s Play 2, η οποία απαιτούσε μια εκτενή ορχηστρική μουσική επένδυση. Κάποιος ρώτησε αν είχα δουλέψει ποτέ με ορχήστρα, κι εγώ απάντησα: «Φυσικά και έχω».

Ένα απόλυτο ψέμα.

Και ξαφνικά βρέθηκα να στέκομαι μπροστά σε μια ορχήστρα ογδόντα μουσικών, που περίμεναν όλοι να παίξουν τη μουσική μου, καθώς και μπροστά σε έναν θάλαμο γεμάτο παραγωγούς και στελέχη της δισκογραφικής εταιρείας.

Θυμάμαι την πρώτη δοκιμαστική προβολή των εναρκτήριων τίτλων. Ήταν μια απόλυτη καταστροφή. Νόμιζα ότι η καριέρα μου είχε τελειώσει πριν καν ξεκινήσει.

Όμως ο μαέστρος είπε: «Μην ανησυχείς, θα τους παίξουμε ξανά».

Και τη δεύτερη φορά ήταν σχεδόν τέλεια.

Έτσι, μέσα σε λίγα λεπτά, πέρασα από την απόλυτη απόγνωση στη σκέψη: «Λοιπόν, αυτό είναι μάλλον ωραίο».

Και είναι μια εξαιρετική εμπειρία, το να ακούς μια τεράστια ορχήστρα να ερμηνεύει κάτι που έχεις γράψει.

Πέρα από αυτό, πιστεύω ειλικρινά πως διαδραμάτισα καθοριστικό ρόλο στην αλλαγή της γλώσσας της μουσικής για τον κινηματογράφο του Χόλιγουντ.

Πριν από την ταινία Dead Calm το 1989, υπήρχε ελάχιστη (αν όχι μηδαμινή) σύνθεση βασισμένη στον θόρυβο στα σάουντρακ του μέινστριμ Χόλιγουντ. Τα πρώτα οκτώ λεπτά του φιλμ αποτελούν, στην ουσία, ένα ηχητικό τοπίο θορύβου.

Συνέχισα να εισάγω φανερά και υποσυνείδητα στοιχεία θορύβου σε σχεδόν ό,τι συνέθετα στη συνέχεια.

Το σημαντικότερο είναι ότι συνέβαλα στην κατάργηση της παραδοσιακής διάκρισης μεταξύ μουσικής και ηχητικών εφέ.

Παλαιότερα, τα τμήματα αυτά βρίσκονταν συχνά σε ανταγωνισμό, διαφωνώντας στο στάδιο της μίξης ήχου για το ποιο από τα δύο έπρεπε να ακούγεται πιο δυνατά.

Κατανοούσα και τους δύο κόσμους και μπορούσα να εργαστώ πέρα ​​από αυτό το όριο. Η μουσική και ο σχεδιασμός ήχου δε χρειαζόταν να είναι ξεχωριστά, ανταγωνιστικά στοιχεία.

Θα μπορούσαν να αποτελέσουν μέρος του ίδιου ηχητικού περιβάλλοντος, ιδίως αν κάποιος εξελάμβανε τον μουσικό θόρυβο ως έκφραση των εσωτερικών κινήτρων ή του βασανισμού ενός χαρακτήρα.

Συνέβαλα επίσης καθοριστικά στην εισαγωγή της heavy rock μουσικής σε ταινίες όπως το Tο Κοράκι.

Επειδή κατανοούσα αυτή τη μουσική γλώσσα, μπόρεσα να δημιουργήσω μια μουσική επένδυση χάρη στην οποία η παρουσία αυτών των τραγουδιών φάνταζε απολύτως φυσική.

Θα μπορούσα να γράψω τις εισαγωγές, τις μεταβάσεις και το πλαισιωτικό μουσικό υλικό με τρόπο που να δικαιολογεί τη συνολική αισθητική, δημιουργώντας ταυτόχρονα μια συναισθηματική αντίστιξη στη μουσική επένδυση.

Μια άλλη συμβολή, νομίζω, ήταν η εισαγωγή αυτού το οποίο τότε αποκαλούνταν «world music» -ή αλλιώς η χρήση οργάνων από διάφορες παραδόσεις του κόσμου- σε πλαίσια όπου δεν υπήρχε προφανής γεωγραφική ή αφηγηματική δικαιολόγηση.

Το 1993, για παράδειγμα, αν άκουγες ένα αρμενικό ντουντούκ σε μια ταινία, αυτό συνέβαινε συνήθως επειδή η ιστορία διαδραματιζόταν στην Αρμενία ή επειδή κάποιος χαρακτήρας ήταν Αρμένιος.

Με ενδιέφερε να απελευθερώσω αυτούς τους ήχους από τις γεωγραφικές τους συνδηλώσεις και να τους χρησιμοποιήσω για τις συναισθηματικές, ψυχολογικές και ηχοχρωματικές τους ιδιότητες.

Γυναικείες φωνές, ασυνήθιστα όργανα, μουσικές παραδόσεις από διαφορετικούς πολιτισμούς – όλα αυτά θα μπορούσαν να αποτελέσουν μέρος μιας πολύ ευρύτερης κινηματογραφικής γλώσσας, ιδίως σε φιλμ φαντασίας και επιστημονικής φαντασίας.

Αυτό έχει πλέον γίνει πανταχού παρόν.

Και αν εξετάσει κάποιος τη μουσική επένδυση στον κινηματογράφο και την τηλεόραση σήμερα -ιδίως σε παραγωγές για πλατφόρμες streaming και σε έργα με μικρότερους προϋπολογισμούς-, οι βασιζόμενες σε συνθεσάιζερ και προσανατολιζόμενες στον θόρυβο συνθέσεις είναι, αναμφίβολα, πιο διαδεδομένες από τις παραδοσιακές ορχηστρικές.

Τι κέρδισα, λοιπόν, από εκείνα τα τριάντα χρόνια;

Αισθάνομαι ότι άσκησα ουσιαστική επιρροή στην αλλαγή του τρόπου με τον οποίο ακούγονται οι ταινίες. Κι αυτό είναι ένα αρκετά ικανοποιητικό συναίσθημα.

Όσο για την πολιτισμική μετάβαση στην Αμερική… Ε, η Αμερική δεν είναι το αγαπημένο μου μέρος. Ας το αφήσουμε εκεί. Και σίγουρα την μποϊκοτάρω αυτήν τη στιγμή.

Στις 12 Ιουλίου 2025, εσείς και ο γιος σας, ο Robert, επανενεργοποιήσατε τους SPK ως The SPKtR. Πώς ήταν η αίσθηση να «ανασταίνεις» το συγκρότημα μαζί με τον γιο σας; Κυλάει το ριζοσπαστικό πνεύμα των SPK ακόμα στις φλέβες σας;

Είναι υπέροχο να δουλεύω με τον γιο μου. Είναι εξαιρετικός κιθαρίστας και σκεφτόμαστε με τον ίδιο ακριβώς τρόπο.

Διηγείται μια ιστορία για τότε που, σε ηλικία περίπου δέκα ετών, έψαχνε στη δισκοθήκη μου. Ανακάλυψε το Information Overload Unit, το άκουσε και σκέφτηκε:

«Θεέ μου, αυτή είναι η μουσική που μου ταιριάζει!»

Δεν είχε απολύτως καμία ιδέα ότι ήταν δική μου, επειδή το όνομά μου δεν αναγραφόταν στον δίσκο.

Έτσι, ανακάλυψε αυτή τη μουσική μόνος του και τον ενθουσίασε. Του αρέσει επίσης το death metal, το οποίο αποτελεί ένα ακόμη πάθος του.

Αρχικά, είχα συμφωνήσει να εμφανιστώ στο φεστιβάλ VOD μόνο επειδή ο Frank Muller με παρακάλεσε, λίγο πολύ, να το κάνω. Τελικά ενέδωσα και, προς έκπληξή μου, διαπίστωσα ότι το απόλαυσα πραγματικά.

Με όλες τις νέες τεχνολογίες οι οποίες έχουν εμφανιστεί, νιώθω πως έχω και πάλι κάτι να πω.

Αυτό που με ενδιαφέρει ιδιαίτερα είναι ότι φαίνεται πως ανήκω στους σχετικά λίγους μουσικούς οι οποίοι επιθυμούν πραγματικά να υιοθετήσουν αυτές τις τεχνολογίες.

Τόσοι πολλοί άνθρωποι τις φοβούνται, ή φαντάζονται ότι τούς κλέβουν κατά κάποιον τρόπο την ψυχή – πράγμα που βρίσκω αρκετά παράξενο.

Τις αγκαλιάζω ολόψυχα και νομίζω πως αποφέρουν πολύ ενδιαφέροντα αποτελέσματα. Οπότε, αποφάσισα να συνεχίσω για λίγο και να δω πού θα βγει. Τουλάχιστον μέχρι να βαρεθώ πάλι.

Το The Last of Men, μία από τις κυκλοφορίες της νέας οντότητας, αφαιρέθηκε από ορισμένες πλατφόρμες επειδή φέρεται να περιέχει «μουσική ή ήχο που δημιουργήθηκε, συντέθηκε ή παρήχθη από Τεχνητή Νοημοσύνη».

Λοιπόν, το ανέβασα στο Bandcamp μόνο ως πείραμα.

Καταρχάς, δεν έχω ιδιαίτερη ανάγκη να πουλήσω μουσική. Με ενδιέφερε να διαπιστώσω αν οι αλγόριθμοι του Bandcamp θα μπορούσαν να εντοπίσουν την παρουσία υλικού το οποίο έχει δημιουργηθεί από Τεχνητή Νοημοσύνη.

Θα υπολόγιζα πως η συμβολή της Τεχνητής Νοημοσύνης στο The Last of Men ήταν ίσως είκοσι τοις εκατό.

Μετά από περίπου τρεις εβδομάδες, το άλμπουμ αφαιρέθηκε. Υποψιάζομαι, όμως, ότι κάποιος τους ειδοποίησε, αντί να ανακαλύψει κάτι από μόνος του ο αλγόριθμος. Αυτή είναι απλώς η υποψία μου, βέβαια.

Σίγουρα δε συνέβη αμέσως, και είχα μιλήσει αρκετά ανοιχτά σχετικά με το ενδιαφέρον μου για την Τεχνητή Νοημοσύνη.

Ποιοι είναι, λοιπόν, οι κίνδυνοι και οι προοπτικές της Τεχνητής Νοημοσύνης; Ως είδος, υφιστάμεθα μια μη αναστρέψιμη μετάλλαξη;

Αυτό είναι ένα τεράστιο ερώτημα.

Κάθε σημαντική νέα τεχνολογία, ξεκινώντας από την εποχή του χαλκού και του σιδήρου, έχει απειλήσει την κοινωνία η οποία προηγήθηκε. Ωστόσο, καθεμία έχει επίσης διανοίξει εξαιρετικές νέες δυνατότητες.

Κάθε τεχνολογία είναι ταυτόχρονα το σπαθί και το αλέτρι και ελέγχεται πάντα από κάποιον, συνήθως από εκείνους που κατέχουν ήδη εξουσία.

Αυτό μπορούμε να το διακρίνουμε πολύ καθαρά σήμερα στον τομέα της Τεχνητής Νοημοσύνης.

Αμερικανικές εταιρείες, όπως η OpenAI και η Anthropic, επιχειρούν να εδραιώσουν θέσεις τεράστιας κυριαρχίας, δημιουργώντας ενδεχομένως ένα μονοπώλιο ή ολιγοπώλιο όσον αφορά τα μέσα παραγωγής.

Ελπίζω να μη συμβεί αυτό. Η Κίνα έχει αναδειχθεί σε ισχυρό αντίβαρο, ιδίως μέσω της διάθεσης τεχνολογιών ανοικτού κώδικα, και ελπίζω ότι η ανάπτυξη λογισμικού ανοικτού κώδικα θα καταστεί το κυρίαρχο μοντέλο.

Πρόκειται, όμως, για μια πολύ γνώριμη πολιτική κατάσταση. Ένα ισχυρό κέντρο επιχειρεί να ελέγξει τα μέσα παραγωγής και, στη συνέχεια, να παρέχει πρόσβαση σε αυτά έναντι τιμήματος σε όλους τους άλλους.

Υπάρχει επίσης κάτι ενδιαφέρον στον τρόπο με τον οποίο λειτουργούν τα συστήματα πολιτισμικής παραγωγής – η εικόνα και η μουσική.

Μπορείς να αντιληφθείς το παραγόμενο υλικό τους με όρους κατανομών πιθανότητας, με μια καμπύλη σε σχήμα καμπάνας, όπου ο μεγάλος όγκος του προβλέψιμου -και μάλλον βαρετού- υλικού καταλαμβάνει το κέντρο.

Οι πραγματικά ενδιαφέρουσες πιθανότητες βρίσκονται συχνά στην «ουρά», στα άκρα της κατανομής. Ακριβώς εκεί θέλω να δουλεύω.

Είναι ακριβώς η ίδια προσέγγιση την οποία ακολούθησα με το EMS Synthi AKS στην αρχή, και στη συνέχεια με samplers και plugins.

Ρωτώ πάντα: πού βρίσκονται τα άκρα; Τι μπορεί να κάνει αυτό το μηχάνημα που κανείς δεν περίμενε; Πού συμβαίνει κάτι πραγματικά συναρπαστικό;

Πιθανότατα αφιερώνω πολύ περισσότερο χρόνο στη δημιουργία ενός μουσικού κομματιού από ό,τι οι περισσότεροι θα θεωρούσαν λογικό, επειδή προβαίνω διαρκώς σε επαναληπτικές βελτιώσεις.

Μπορεί να περάσω από πενήντα ή εκατό επαναλήψεις προτού αποδεχτώ οτιδήποτε. Προσπαθώ να αποφύγω το μέσο της κατανομής, ώστε να βρω κάτι σε εκείνες τις ακραίες περιοχές.

Μερικές φορές απομονώνω ένα μικροσκοπικό απόσπασμα από μία επανάληψη, ένα άλλο απόσπασμα από δέκα επαναλήψεις αργότερα, και σταδιακά συνθέτω κάτι το οποίο καταλήγει να είναι πραγματικά ενδιαφέρον.

Υπάρχει επίσης ένα στοιχείο τυχαιότητας – κάτι που ανέκαθεν αποκαλούσα «βιομηχανικό ατύχημα». Παλαιότερα, δούλευες με ένα αναλογικό μηχάνημα και ξαφνικά εκείνο έκανε κάτι εντελώς απρόσμενο.

Ένα ατύχημα θα μπορούσε να δημιουργήσει έναν ήχο ή μια ιδέα στα οποία δε θα είχες ποτέ καταλήξει σκόπιμα.

Ακριβώς το ίδιο συμβαίνει με την Τεχνητή Νοημοσύνη.

Μια ιδέα από ένα παλαιότερο πείραμα μπορεί να επανεμφανιστεί απροσδόκητα σε μια εντελώς διαφορετική σύνθεση, μεταμορφωμένη σε κάτι το οποίο δεν είχες προβλέψει. Αναρωτιέσαι, λοιπόν, από πού προήλθε.

Το διαπίστωσα πρόσφατα, ενώ δούλευα πάνω σε ένα κομμάτι με τίτλο The Darkness Falls Apart, το οποίο μου αρέσει ιδιαίτερα και θα παρουσιάσω στις επερχόμενες συναυλίες.

Επομένως, δε θεωρώ την Τεχνητή Νοημοσύνη πρωτίστως τεχνολογική απειλή. Τη θεωρώ σύγχρονη μορφή εξουσίας.

Το σημαντικό ερώτημα είναι ποιος ελέγχει τα μέσα παραγωγής. Εναπόκειται στους ανθρώπους να πολεμήσουν ενάντια στη συγκέντρωση εξουσίας και να ανακτήσουν τον έλεγχο.

Δεν πετυχαίνεις τίποτα φεύγοντας μακριά από την τεχνολογία, ή απλώς καταδικάζοντάς την, ή παραπονούμενος ότι σου έκλεψε την ψυχή ή τη μουσική σου.

Εμπλέκεσαι με αυτή. Συγκρούεσαι γι’ αυτή. Τη χρησιμοποιείς, τη μετασχηματίζεις και δημιουργείς κάτι καλύτερο.

Υπάρχει μια άλλη πτυχή αυτής της συζήτησης που με εκνευρίζει ιδιαίτερα.

Ακούμε συνεχώς μουσικούς να παραπονιούνται πως η Τεχνητή Νοημοσύνη έχει κλέψει τη μουσική τους, έχει οικειοποιηθεί το έργο τους, έχει απορροφήσει ό,τι έχουν δημιουργήσει.

Ωστόσο, πολύ συχνά, οι άνθρωποι οι οποίοι διατυπώνουν αυτά τα παράπονα συγκαταλέγονται οι ίδιοι στους μουσικούς που επιδίδονται περισσότερο στην οικειοποίηση ξένου υλικού και στη λογοκλοπή.

Θα μπορούσα να αναφέρω ονόματα, αλλά είμαι υπερβολικά ευγενικός και δε θέλω, σε καμία περίπτωση, να το κάνω προσωπικό.

Κοίτα, όλοι πρέπει να βγάζουν τα προς το ζην.

Αν, όμως, ολόκληρο το μουσικό σου λεξιλόγιο συνίσταται στο να δανείζεσαι στοιχεία από μουσικούς των μπλουζ, από αφροαμερικανικές μουσικές παραδόσεις ή από όποιους καλλιτέχνες τυχαίνει να είναι οι αγαπημένοι σου, τότε ακολουθείς, στην ουσία, την ίδια διαδικασία.

Έχεις τις επιρροές σου, τους ήρωές σου, τους ανθρώπους στους οποίους αποτίνεις φόρο τιμής, τη μουσική από την οποία δανείζεσαι – συνειδητά ή ασυνείδητα.

Με άλλα λόγια, εργάζεσαι με μια σχετικά μικρή βάση δεδομένων.

Η Τεχνητή Νοημοσύνη λειτουργεί με μια τεράστια βάση δεδομένων.

Αυτό δε σημαίνει ότι οι διαδικασίες είναι πανομοιότυπες από κάθε άποψη, ωστόσο η αρχή της μάθησης από υπάρχον πολιτισμικό υλικό δεν είναι, σε καμία περίπτωση, κάτι το οποίο επινόησε η Τεχνητή Νοημοσύνη.

Έχω αρχίσει λοιπόν να κουράζομαι αρκετά με την ανθρώπινη άρνηση και την ύβρη που περιβάλλουν αυτό το επιχείρημα.

Όσον αφορά το αν η ανθρωπότητα υφίσταται μια μη αναστρέψιμη μετάλλαξη, νομίζω πως βρισκόμαστε διαρκώς σε μια διαδικασία μη αναστρέψιμης μετάλλαξης.

Οι άνθρωποι δεν υπήρξαν ποτέ στατικοί. Κάθε νέα τεχνολογία αλλάζει τη σχέση μας με τον κόσμο, μεταξύ μας και με τον εαυτό μας.

Η γλώσσα μάς άλλαξε. Η γραφή μάς άλλαξε. Η τυπογραφία, ο ηλεκτρισμός, η ηχογράφηση, οι υπολογιστές – όλα αυτά μετέτρεψαν τις δυνατότητες της ανθρώπινης σκέψης και εμπειρίας.

Και ανέκαθεν ήμασταν cyborg. Η Τεχνητή Νοημοσύνη αποτελεί ένα ακόμη στάδιο σε αυτήν τη διαδικασία – ενδεχομένως ένα πολύ βαθύ στάδιο.

Το σημαντικό ερώτημα δεν είναι αν μπορούμε, με κάποιον τρόπο, να διατηρήσουμε μια φανταστική, αμετάβλητη ανθρώπινη ουσία.

Είναι το τι είδους όντα θα μπορούσαμε να γίνουμε, ποιες δυνατότητες ανοίγει αυτή η τεχνολογία και ποιος είναι εκείνος ο οποίος καθορίζει την κατεύθυνση αυτής της μεταμόρφωσης. Ένας «μετα-ανθρωπισμός» που ελέγχει τα δικά του μέσα παραγωγής.

Και η λύση απαιτεί δουλειά και αγώνα. Πολλή δουλειά και πολύ αγώνα!

Η προγραμματισμένη συναυλία των Τhe SPKtR στην Αθήνα στις 6 Δεκεμβρίου συμπίπτει με την επέτειο της δολοφονίας του 15χρονου αναρχικού μαθητή Αλέξη Γρηγορόπουλου από την αστυνομία το 2008.

Έχει αυτή η ημερομηνία κάποια ιδιαίτερη σημασία για εσάς;

Πρέπει να παραδεχτώ ότι δε γνώριζα για την επέτειο όταν προγραμματίστηκε η συναυλία, και δε θέλω να προσποιηθώ το αντίθετο.

Έχοντας εξετάσει στη συνέχεια το περιστατικό, ικανοποιήθηκα μαθαίνοντας πως οι εμπλεκόμενοι αστυνομικοί καταδικάστηκαν.

Είναι καθησυχαστικό να γνωρίζει κάποιος ότι η Ελλάδα αντιμετωπίζει τέτοια περιστατικά με σοβαρότητα, μεταξύ άλλων και μέσω της διαδικασίας άσκησης έφεσης.

Σίγουρα θα σκέφτομαι τον θάνατο αυτού του νεαρού άνδρα, καθώς και τη σημασία του, όταν θα εμφανιστούμε στην Αθήνα στις 6 Δεκεμβρίου.

Ευχαριστώ θερμά τον Michel Rowland για την καθοριστική συμβολή του στην πραγματοποίηση της συνέντευξης με τονGraeme Revell.

Οι The SPKtR εμφανίζονται ζωντανά στο Black Temple (Ιάκχου 17, Γκάζι) την Kυριακή 6 Δεκεμβρίου.

Οι πόρτες ανοίγουν στις 20:30.