Ρωσικής καταγωγής, κάτοικος Η.Π.Α. και βαθιά επηρεασμένος από τον Πάκο ντε Λουθία και την παράδοση του φλαμένκο, ο Grisha Goryachev είναι από τους σπουδαιότερους κιθαρίστες του είδους παγκοσμίως.
Τον συναντήσαμε λίγο πριν τις ζωντανές εμφανίσεις του στο πλαίσιο του 39ου Διεθνούς Φεστιβάλ Κιθάρας Αθήνας (18 & 19 Απριλίου).
Ο πατέρας σου, δεξιοτέχνης της κλασικής κιθάρας κι ο ίδιος, ήταν ο άνθρωπος που πρώτος σε έστρεψε στη μουσική, και συγκεκριμένα στην ενασχόληση με την κιθάρα. Πότε οικειoποιήθηκες αυτόν τον προσανατολισμό ως δική σου ανάγκη;
Ως παιδί, άκουγα τον πατέρα μου να εξασκείται στην κιθάρα και με υπνώτιζε ο ήχος της – τόσο καθησυχαστικός και δελεαστικός ταυτόχρονα.
Στα έξι μου άρχισα να παρακολουθώ κανονικά μαθήματα. Έπαιζα κλασικό ρεπερτόριο, κυρίως ισπανικής προέλευσης, και ήμουν καλός σ’ αυτό.
Το 1986, όμως, άκουσα για πρώτη φορά μια συναυλία του Πάκο ντε Λουθία. Κατόπιν, αποφάσισα ότι το φλαμένκο ήταν η κλίση μου. Το ένιωθα στο σώμα μου, απλώς δεν το είχα ξανακούσει μέχρι τότε.
Έκτοτε, άρχισε η πρόοδός μου, καθώς ξεκίνησα να μαθαίνω το φλαμένκο, κυρίως με το αυτί.
Συμμετείχα στις πρώτες μου συναυλίες όταν ήμουν περίπου οκτώ χρονών. Μέχρι τα εννιά είχα εμφανιστεί ζωντανά σόλο.
Εκείνη την περίοδο η κιθάρα ήταν ακόμα κάτι καινούριο για μένα, ήταν το «ναρκωτικό» μου. Ήμουν εθισμένος σ’ αυτήν, αλλά δεν την αντιλαμβανόμουν ως καριέρα μέχρι που ξεκίνησα να κάνω πολλές περιοδείες.
Ως παιδί ακόμα.
Όταν έγινα έντεκα, συνειδητοποίησα πως η κιθάρα ήταν η μοίρα μου και ότι θα ασχολούμουν με αυτήν για την υπόλοιπη ζωή μου.
Είναι σαν να ερωτεύεσαι. Δεν το συνειδητοποιείς αμέσως, αλλά συμβαίνει.
Ωριμάζει μέσα σου.
Ωριμάζει, αλλά κάπου στο βάθος.
Έχασες κάτι ως παιδί, ακριβώς επειδή είχες ξεκινήσει μια καριέρα από τόσο νεαρή ηλικία;
Το να είσαι παιδί-θαύμα είναι και ευλογία και κατάρα.
Ευλογία, επειδή βίωσα μια πολύ ενδιαφέρουσα ζωή γνωρίζοντας σπουδαίους ανθρώπους και τόπους και εμφανιζόμενος στην Τηλεόραση και το Ραδιόφωνο.
Κατάρα, επειδή συνεπαγόταν την ανάληψη πολλών ευθυνών από πλευράς μου, ιδίως μετά την κατάρρευση της πρώην Σοβιετικής Ένωσης. Οι γονείς μου έχασαν τις δουλειές τους, οπότε ήμουν ο μόνος ο οποίος έφερνε λεφτά στην οικογένεια.
Επιπλέον, λόγω των συχνών ταξιδιών έπρεπε να εγκαταλείψω τα μαθήματα στο σχολείο.
Έτσι, παρακολουθούσα μαθήματα κατ’ οίκον, με τον ρυθμό μου, και εμφανιζόμουν στο σχολείο για τις εξετάσεις. Ευτυχώς, ο διευθυντής έδειχνε κατανόηση.
Εξαιτίας των συνθηκών, δεν έκανα παρέα με παιδιά της ηλικίας μου, κι αυτό διαμόρφωσε όλη μου τη ζωή. Αισθάνομαι λίγο κοινωνικά αμήχανος, επειδή ποτέ δε βίωσα τη φυσιολογική παιδική ηλικία.
Η κατοπινή πορεία σου σε αποζημίωσε, ωστόσο, υποθέτω. Δεν ξέρω σε ποιον βαθμό.
Πάντα υπάρχουν συμβιβασμοί. Αλλά δε μετανιώνω για την επιλογή μου. Ήταν αναγκαία για μένα, μια ευλογία.
Ευλογία ήταν κι η συνάντησή σου με τον ήρωά σου, τον Πάκο ντε Λουθία. Δεν έχουμε όλοι οι άνθρωποι την ευκαιρία να γνωρίσουμε τους ήρωες/τις ηρωίδες μιας από κοντά.
Υπάρχουν φήμες πως σπούδασα με τον Πάκο ντε Λουθία και ότι έπαιξα με αυτόν. Δεν ισχύουν. Απλώς τον συνάντησα.
Το 1994 επισκέφτηκα για πρώτη φορά στην Ισπανία στο πλαίσιο ενός ρωσικού προγράμματος. Έπαιζα σε μια από τις συναυλίες στη Μαδρίτη και μια φίλη του Πάκο ντε Λουθία ήταν στο κοινό. Ήταν Δεκέμβριος, κοντά στα γενέθλιά του.
Μου είπε πως ο μαέστρος βρισκόταν στην Ισπανία και μου πρότεινε να τον συναντήσω. Δε χρειαζόταν να το προτείνει για δεύτερη φορά.
Πήγα στο σπίτι του και τον άκουσα να εξασκείται. Ηχογραφούσε καινούριο δίσκο εκείνη την εποχή.
Με εντυπωσίασε το ότι ήδη με είχε παρακολουθήσει στην Τηλεόραση. Του έπαιξα, λοιπόν, τη σύνθεσή του την οποία είχα παίξει σ’ εκείνη τη συναυλία.
Ένιωσα ευλογημένος, ήταν μια σουρεαλιστική κατάσταση για μένα να παίζω για εκείνον. Καθόταν στην ίδια απόσταση που κάθεσαι εσύ τώρα. Μόνο καλά λόγια είχε να πει για μένα, ενώ εγώ αναζητούσα την κριτική.
Απέπνεε μια ζεστασιά. Γνωρίζοντάς τον από κοντά, άλλαξε ο τρόπος με τον οποίο αντιμετώπιζα τους καλλιτέχνες. Τους θεωρούσα ανέγγιχτους, σαν θεούς. Είναι άνθρωποι, όμως, κι αυτό είναι όμορφο.
Τον ευγνωμονώ για όσα έκανε για μένα. Είναι ο νούμερο ένα κιθαρίστας του φλαμένκο. Δε θαυμάζω άλλον κιθαρίστα όπως τον Πάκο.
Σου έδωσε κάποια σημαντική συμβουλή;
Μου πρότεινε να πάω στην Ισπανία και να συναναστραφώ με τους τσιγγάνους, για να βιώσω τη γεύση και το πνεύμα του φλαμένκο.
Το έχω κάνει εν μέρει, αλλά ποτέ δεν είχα την ευκαιρία να παραμείνω επί μακρόν στην Ισπανία. Εκείνη την εποχή, εξάλλου, ήμουν πολύ φτωχός.
Κατόπιν, μετανάστευσα στις Η.Π.Α.
Είναι αλήθεια πως σε ενθάρρυνε να ακολουθήσεις το μονοπάτι της μετανάστευσης;
Όχι μόνο με ενθάρρυνε, αλλά και με βοήθησε με μια όμορφη συστατική επιστολή, χάρη στην οποία το Αλλοδαπών αμέσως μου παραχώρησε βίζα.
Πώς βίωσες τη μετάβαση από την πρώην Σοβιετική Ένωση στις Η.Π.Α. μέσω του φλαμένκο;
Οι Η.Π.Α. με καλοδέχτηκαν. Νομίζω ότι, γενικά, οι Αμερικανοί είναι πολύ καλοί άνθρωποι. Ταυτόχρονα, η μετάβαση υπήρξε ένα πολιτισμικό σοκ.
Όχι κι όλοι οι Αμερικανοί.
Προφανώς.
Ως κανόνας, όμως, είναι φιλόξενοι και αυθεντικά καλοί άνθρωποι.
Αυτό το οποίο με εντυπωσίασε, όμως, ήταν πως, ενώ είχα ήδη μια καριέρα στη Ρωσία και ήξερα ότι μπορούσα να παίξω, όταν έφτασα στις Η.Π.Α. κανένας δε με ήξερε.
Αυτό ήταν σημαντικό μάθημα όσον αφορά στον εγωισμό μου και στο να συνειδητοποιήσω πως ένα μεγάλο μέρος της επιτυχίας στην καριέρα μας οφείλεται στην τύχη και την επιμονή. Δεν αρκούν το ταλέντο ή η δουλειά.
Με προσγείωσε, επομένως, κι έτσι έκανα καριέρα για δεύτερη φορά. Στην αρχή, όμως, ήταν δύσκολο να γίνω γνωστός. Πάλεψα, αλλά τα κατάφερα.
Επιπλέον, είμαι μοναχικός άνθρωπος, άρα μ’ αρέσει να είμαι μόνος μου. Δε συναντώ συχνά άλλους ανθρώπους. Μόνο όταν πρέπει κι όταν το επιθυμώ. Όχι διαρκώς, όμως.
Οπότε, δεν έχει σημασία πού μένω. Μπορώ να ζήσω οπουδήποτε, επειδή είμαι αυτάρκης. Θέλω να πάω στο δωμάτιό μου, να εξασκηθώ στην κιθάρα, κι αυτό με κάνει ευτυχισμένο.
Διδάσκεις κιόλας. Τι θέλεις να ενσταλάξεις μέσω της διδασκαλίας;
Παραδίδω ιδιωτικά μαθήματα. Λόγω του περιορισμένου δείγματος μαθητών/μαθητριών μου, δεν μπορώ να συνάγω συμπεράσματα.
Υπάρχει, όμως, πολύ ταλέντο στους ηλικιακά νέους ανθρώπους στις μέρες μας, νομίζω. Θα γίνουν οι καλύτεροι κιθαρίστες της γενιάς τους, τουλάχιστον από τεχνικής άποψης.
Αυτή είναι η μια διάσταση, η άλλη είναι η εσωτερική «φωτιά».
Μεγαλώνοντας, η κιθάρα ήταν το παιχνίδι μου, το αγαπημένο μου χόμπι.
Τώρα, η κιθάρα έχει να ανταγωνιστεί με πολλά άλλα πράγματα: το κινητό, το smartphone, τα βιντεοπαιχνίδια.
Πολλά νεαρά άτομα δεν αναπτύσσουν, λοιπόν, το ίδιο ενδιαφέρον για την κιθάρα όπως άλλα στο παρελθόν. Αυτά, όμως, που το κάνουν γίνονται σπουδαία. Δεν υπάρχει «φωτιά» για τον καθένα πια.
Ίσως οι νέοι άνθρωποι δεν αλληλεπιδρούν τόσο όσο στο παρελθόν. Αυτό γίνεται διαδικτυακά.
Πρόκειται για μια θλιβερή πραγματικότητα, η οποία επιδεινώθηκε στη διάρκεια της λεγόμενης περιόδου των «λοκντάουν» και δεν έχει αλλάξει έκτοτε. Έχει επέλθει μια ανθρωπολογική μεταβολή.
Το έχω παρατηρήσει.
Για να εμπνεύσω τους ανθρώπους, δεν τους διδάσκω τι να κάνουν, αλλά προσπαθώ να τους θέτω ερωτήματα και τους ζητάω να ακούν τους εαυτούς τους και, κυρίως, να μου πουν τι είδους ιστορία θέλουν να αφηγηθούν μέσω της τέχνης τους.
Αυτό τους «ανοίγει» και τους συνδέει με την πραγματική κλίση τους.
Τι συνδέει το ελληνικό κοινό με την τέχνη σου; Πώς εξηγείς τη ζεστασιά του; Είναι και ζήτημα μεσογειακού πλαισίου/ταμπεραμέντου;
Παίζω φλαμένκο όσο καλύτερα μπορώ.
Κατά τη γνώμη μου, συνδέονται με την ενέργεια, τα συναισθήματα και τη θλίψη του φλαμένκο. Η καρδιά τα νιώθει αμέσως αυτά. Είναι αληθινή μουσική, βασισμένη σε αληθινό πόνο και ευτυχία. Την αποκαλώ «μουσική της γης».
Η κλασική είναι, ίσως, η μουσική του Παραδείσου. Κατασκευάζουμε συνθέσεις που κάποτε είναι υπερβολικά τέλειες. Το φλαμένκο δεν είναι τέλειο, είναι αληθινό. Παίζεις φλαμένκο γιατί βρίσκεται μέσα σου και πρέπει να βγει.
Οι άνθρωποι διαισθάνονται την αλήθεια και την ειλικρίνεια αυτής της μουσικής. Λίγοι μένουν ασυγκίνητοι. Σε κάποιους δεν αρέσει καν η μουσική. Αν, όμως, σου αρέσει η μουσική, είναι δύσκολο να μη σου αρέσει το φλαμένκο.
Είναι η αλήθεια, η ειλικρίνεια και η θλίψη του φλαμένκο ένας τρόπος να πολεμήσουμε τη θλίψη και τη σκοτεινιά του κόσμου στον οποίο ζούμε;
Πάντα υπήρχε και θα υπάρχει ανθρώπινος πόνος. Είναι τέτοια η ανθρώπινη φύση, που πάντα θα υπάρχουν πόλεμοι και άλλες καταστροφές, ανθρωπογενείς, αλλά και φυσικές.
Η μουσική ανέκαθεν χρησιμοποιείτο για την αντιμετώπιση αρνητικών καταστάσεων και το φλαμένκο, στην πρωτότυπη εκδοχή του, ήταν η μουσική των Τσιγγάνων της Ισπανίας που εργάζονταν στα ορυχεία και βίωναν δύσκολη ζωή, μέσα στη φτώχεια.
Χρειάζονταν μια διέξοδο, και η μουσική τούς κρατούσε ζωντανούς. Η μουσική είναι πάντα συγκροτητικό στοιχείο όσων υποφέρουν.
Η πολιτική και οι πόλεμοι διαχωρίζoυν. Εύκολα χειραγωγούμαστε από τα νέα που ακούμε. Δεν πιστεύω σε τίποτα από αυτά. Ελπίζω η τέχνη μου να θεραπεύει τους ανθρώπους και να τους φέρνει κοντά
Για μένα, οι άνθρωποι είναι πρωτίστως άνθρωποι. Τα υπόλοιπα χαρακτηριστικά τους έπονται. Η μουσική είναι μια οικουμενική γλώσσα η οποία μας φέρνει κοντά και μια εμπειρία όπου όλοι συμμετέχουμε.
Δε ρωτώ ποιος βρίσκεται στο κοινό. Είμαι απλώς ένας περφόρμερ. Εισπράττω την ενέργεια του κοινού και την ανταποδίδω.
Η μουσική είναι το μόνο που μπορεί να κάνει τον κόσμο ευκολότερα βιώσιμο. Ας ελπίσουμε πως με αυτήν οι άνθρωποι δε θα θέλουν να πολεμήσουν.
Προφανώς, δεν παίζω για τους ανθρώπους της εξουσίας! Είμαι ανίσχυρος, από αυτήν την άποψη. (Γέλιο).
Ευχαριστώ θερμά τo τιμ του Grisha Goryachev και τον ίδιο για την πολύτιμη συμβολή τους στην υλοποίηση της συνέντευξης.
Ο Grisha Goryachev συμμετέχει στο πλαίσιο του 39ου Διεθνούς Φεστιβάλ Κιθάρας Αθήνας στις ακόλουθες συναυλίες:
Σάββατο, 18 Απριλίου, 19:30, αίθουσα «Ιωάννης Δεσποτόπουλος»
• Grisha Goryachev
• Rosenberg Trio (Stochelo & Mozes Rosenberg, Matheus Nikolaiewsky)
Κυριακή, 19 Απριλίου, 19:30, αίθουσα «Ιωάννης Δεσποτόπουλος»
• Project Rodrigo.
